از عمر انتشار اوراق بهادار مبتنی بر بیمه یا همان اوراق بهادار بیمه ای (ILS) در جهان بیش از چندین دهه می گذرد. مشهورترین این اوراق، اوراق بیمه ای مرتبط با بلایای طبیعی یا همان اوراق بلایای طبیعی(CAT BOND) می باشند که انتشار آن توسط شرکت های بیمه ای و شرکت های بیمه اتکایی در چند دهه گذشته از استقبال فراوانی برخوردار بوده است. با نگاهی گذرا به تاریخچه این اوراق در می یابیم که عمده این اوراق در کشورهای حادثه خیز و در معرض بلایای طبیعی از جمله ایالات متحده آمریکا و ژاپن منتشر شده است. در این پژوهش ضمن بررسی مدل های متعارف جهانی، امکان انتشار این اوراق توسط شرکت های بیمه ای در ایران مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به بررسی های صورت گرفته در ایران بعنوان کشور حادثه خیز در می یابیم که، شرکت های بیمه و شرکت های بیمه اتکایی به دلیل محدود بودن حجم سرمایه شان جهت پرداخت تعهدات و خسارات وارده ناشی از بلایای طبیعی، می توانند از این روش جهت اوراق بهادارسازی بیمه های مرتبط با بلایای طبیعی استفاده نمایند. در این پژوهش نشان داده است که، با توجه به ظرفیت های خوب موجود در بازار سرمایه و ارکان های فعال در حوزه ی انتشار اوراق با درآمد ثابت و همچنین نیاز صنعت بیمه برای دستیابی به بازارهای جدید جهت تأمین منابع مالی و انتقال ریسک، امکان طراحی و انتشار اوراق بلایای طبیعی وجود داد.

اوراق سلف به دلیل ساختار، نحوه انتشار و مدل عملیاتی آن، ویژگی هایی مشابه اوراق بهادار با پشتوانه ی دارایی دارد و فرایند انتشار اوراق سلف نیز مشابه تبدیل دارایی به اوراق بهادار در معنای خاص آن می باشد. با توجه به اینکه تعدادی از پژوهشگران، اوراق سلف را اوراق بهادار «مبتنی بر دارایی» دانسته اند، این سؤال مطرح می گردد که آیا این دو نوع اوراق در واقع یکی هستند یا دو نهاد مستقل اند. اگر این دو نهاد یکی باشند اولاً، تمام مزایای اوراق بهادار با پشتوانه دارایی برای اوراق سلف متصور است و ثانیاً، ابهاماتی که در مشروعیت اوراق بهادار با پشتوانه دارایی وجود دارد به وسیله جایگزینی با اوراق سلف مرتفع می گردد. این تحقیق با بررسی ویژگی های اوراق سلف و اوراق بهادار با پشتوانه دارایی و با استفاده از روش تحقیق «مختار» بدین نتیجه دست یافته است که اوراق سلف بر خلاف تصور رایج، نوعی اوراق بهادار با پشتوانه دارایی تلقی می گردند و فرایند انتشار آن نوعی تبدیل دارایی به اوراق بهادار است و تمام مزایای تبدیل دارایی به اوراق بهادار برای انتشار این اوراق از جمله اوراق سلف نفتی قابل تصور می باشد.

اوراق بهادار بیمه ای به عنوان مشتقه ای مالی، یکی از ابزارهای رایج در اقتصاد مالی است که متخصصان مدیریت ریسک در صنعت بیمه، با هدف تأمین مالی و انتقال ریسک به بازار سرمایه، از این اوراق استفاده می کنند. با این وجود و علیرغم اینکه از عمر استفاده از این اوراق در بازارهای مالی جهانی بیش از 30 سال می گذرد، در کشور ایران، به دلیل مهیا نبودن برخی زیرساخت ها، برخی ابهامات در تفسیر، ماهیت پیچیده و فنی عملیات بیمه گری و به تبع آن پیچیدگی اوراق ILS، از این ابزار مالی در صنعت بیمه استفاده نشده است. از سویی دیگر، همگام با شروع تحریم-های صنعت بیمه از سال 1389 و خروج بروکرها و بیمه گران اتکایی از صنعت بیمه کشور، امکان انتقال ریسک های بزرگ و فاجعه آمیز به خارج از مرزهای جغرافیایی ایران مهیا نشد و این انباشت ریسک در داخل کشور، ریسک ورشکستگی شرکت های بیمه را در صورت وقوع حادثه بزرگ و فاجعه آمیز افزایش داده است. بر این اساس، در این مقاله با استفاده از رهیافت های مارکوف-سوئیچینگ، ارزش در معرض ریسک (VAR) و سناریو سازی، به طراحی اوراق مازاد ضریب خسارت به عنوان یکی از انواع اوراق ILS در رشته ی آتش سوزی و در صنعت بیمه کشور پرداخته شده است. بر اساس یافته های این مطالعه، می توان گفت که اوراق طراحی شده در این مطالعه به دلیل تأمین سه شرط؛ تضمین اصل سرمایه خریداران اوراق ILS (با هدف رفع مشکل فقهی)، بازدهی انتظاری بالاتر از نرخ بازده بدون ریسک در بازار و همچنین نرخ حق بیمه جذاب (تناسب بین حد تعهد و نرخ حق بیمه)، می تواند زمینه انتشار این اوراق در بازار سرمایه ایران را فراهم کند.

انتخاب و در اختیار داشتن ابزارهای مناسب و بهینه برای مدیریت ریسک، از عوامل بسیار مهم در مدیریت ریسک های مختلف است. اوراق بهادار بیمه ای ابزارهای مالی - بیمه ای نوینی هستند که در سال های اخیر به نحو گسترده برای پوشش ریسک های به خصوص فاجعه آمیز و بزرگ، از سوی بیمه گران مورد استفاده قرار گرفته اند. علاوه بر این، این اوراق ابزارهایی برای تامین مالی نیز می باشند، که درخصوص انتشار های مربوط به بیمه های زندگی مصداق دارند. انتشار هایی که تاکنون در خصوص این اوراق انجام شده است، داخل صنعت بیمه بوده است و مدل ها و الگوهای عملیاتی برای انتشار این اوراق بر روی ریسک های بخش نفت و گاز وجود ندارد. با توجه به اهمیت بخش نفت و گاز و همچنین تنوع و گستردگی بالای ریسک های مربوط به آن و به منظور ایجاد تنوع در ابزارهای در اختیار صنعت نفت و بیمه برای مدیریت ریسک این مقاله کوشیده است با تکیه بر منطق اقناع سایمون (1996)، الگویی برای انتشار اوراق ریسک های نفتی ارائه نماید. این الگو متناسب با شرایط صنعت نفت و بیمه ایران بوده و همچنین ملاحظات شرعی در سرمایه گذاری های مربوطه نیز لحاظ شده است.

هدف این پژوهش ابزارسازی جهت تامین مالی نظام پولی است. باتوجه انتشار دستورالعمل صدور کارت های اعتباری از سوی شورای پول و اعتبار، انتظار می رود کارت های اعتباری در فضای پیش روی اقتصاد، نقش مهمی در رونق بخشی و تحریک تقاضا داشته باشند. طراحی اوراق بهادار به پشتوانه حساب های دریافتنی کارت های اعتباری از طریق فروش و انتقال حساب های دریافتنی کارت های اعتباری منجر به آزاد شدن منابع بانکی، هدایت نقدینگی به بخش مولد اقتصاد، کاهش میزان مطالبات بانکی و بهبود نسبت کفایت سرمایه بانک می شود و این امر توان وام دهی بانک ها را افزایش می دهد. مدل عملیاتی انتشار اوراق به پشتوانه دریافتنی های کارت های اعتباری، در قالب پرسشنامه ساختاریافته از ابعاد قوانین و مقررات ناظر بر انتشار اوراق، تاثیر انتشار اوراق بر ساختار مالی بانی، پیامد های حاصل از انتشار اوراق بر ریسک های مترتب بر بانی و عملیات آن و همچنین نحوه کشف نرخ و قیمت گذاری اوراق مورد نظرخواهی خبرگان قرار گرفت. نتایج بر اساس آزمون های آماری بر مناسب بودن مدل پیشنهادی دلالت دارد.

مطابق تحقیق پیش رو بانک ها، بسته ای از تسهیلات اعطایی خود را به نهاد مالی که فقط با هدف انتشار اوراق بهادار به پشتوانه بسته پیش گفته، تاسیس شده، می فروشند و نهاد مالی آن تسهیلات را می خرد (تنزیل می کند). بنابراین بانک ها تسهیلات را از ترازنامه خود خارج کرده و وجه نقد معادل ارزش فعلی آنها را دریافت کرده و به متقاضیان خرید مسکن، تسهیلات جدید پرداخت می کنند.با توجه به قوانین نظام بانکداری بدون ربا و با استفاده از مصوبه های شورای نگهبان و کمیته فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار، احکام مربوط به امکان سنجی فقهی انتشار اوراق پیش گفته در کشورمان بررسی شد. برای بررسی بعد اقتصادی، با مورد توجه قرار دادن جریان های نقدی ورودی (اقساط دریافتی از تسهیلات) و جریان های نقدی خروجی (سود پرداختی به اوراق) و هزینه های تامین و به کارگیری وجوه پیش گفته و همچنین وضعیت اقتصادی حاکم بر کشور و بازار، درباره امکان سنجی اقتصادی استفاده از اوراق رهنی در کشورمان اقدام شد که در نتیجه ضمن ارائه یک مدل عملیاتی، استفاده از اوراق رهنی، امکانپذیر و در صورت برقراری وضعیت خاص اقتصادی بر بانک ملی ایران، انتشار اوراق رهنی مناسب و اقتصادی دانسته شد.